مقدمه :
بیدل دهلوی اگر در حد مولوی بلخی نباشد از او کمتر نیست. هنوز برای فهم شعر بیدل خیلی زود است.... این مقاله را درباره ی دشواری های فلسفی در شعر بیدل نوشته ام و بخشی از کتاب در دست تدوین با عنوان شعر و اندیشه ی بیدل دهلوی است .
...........................................................................................
معنی بلندِ من، فهم تند می خواهد
صید فکرم آسان نیست، کوهم و کتل دارم
شايد در نگاه نخست اين پرسش به ذهن بيايد كه مگر چه نسبتي بين ادبيات و فلسفه وجود دارد كه مي خواهيم در ادب فارسي به جستجوي مفاهيم فلسفي برآييم ؟ پاسخ اين پرسش مقدر را مي توان به سادگي با كنكاش درتاريخ ادب فارسي كشف كرد ؛ ادبيات فارسي تنها دربرگيرندۀ مضامين اديبانه و شاعرانه نبوده،بلكه به دليل وجود محدوديت ها و موانع تاريخي و فرهنگي در رشد وگسترش علوم عقلي،محمل مناسب و امني براي انتقال مفاهيم فلسفي بوده است.
بسياري از اديبان و شاعران پارسي گوي ، در عين حال فيلسوفان وحكيمان حاذق در علوم عقلي و خردورانه نيز بوده اند كه از بيم تكفيرها و تهديدها ترجيح مي دادند مضامين عالي و ديرياب فلسفي را در قالبهاي حريرگون و همه فهم ادبي ريخته و هم مفاهيم و مقاصد خود را بيان كنند وهم از خطرات ومخاطرات بي شماري كه در انتظار فيلسوفان بود،رهايي يابند.بسياری از آثار ادبی واسناد تاريخی پيشين حكايت از ترس وبيم متفكران آزادانديش در ابراز عقايد خود حكايت دارد.
به عنوان مثال از مجموعۀ رسايل برمي آيد كه جمعيت اخوان الصفا ، در پنهان داشتن آراء حقيقي خود، اصرار شگفتي داشتند و ....
ادامه مطلب
